Szukasz psychologa? Baza porad i duża pomoc psychologów psychologicznych. Poradnia, która Ciebie nie zawiedzie.

Kryteria rozróżniania okresów rozwojowych

Licząc się ze skomplikowanym uwarunkowaniem zjawisk, ich zmiennością i wzajemną zależnością, dialektyczną, musimy niewątpliwie uznać, że podstawą wyróżniania etapów rozwojowych nie może być jakaś pojedyncza ‚właściwość psychiczna czy fizyczna, lecz powinien być pewien ich całokształt, decydujący o rzeczywiście odmiennej charakterystyce dziecka w tych poszczególnych etapach, niezależnie od tego, czy będą to okresy o charakterze ogólnym czy parcjalnym. A ponieważ istota rozwoju, jak już była mowa, polega na coraz lepszym odzwierciedlaniu rzeczywistości i coraz sensowniejszym w niej działaniu, jako kryteria rozróżniania okresów rozwojowych przyjmujemy zmieniające się w toku rozwoju:

– 1) sposób i poziom poznawania i uświadamiania sobie przez dziecko otaczającej rzeczywistości,

– 2) dominujący rodzaj działalności dziecka,

– 3) specyficzne formy i metody oddziaływania wychowawczego. pierwszy rok życia, od 1 do 3 lat, od 3 do 7 lat, od 7 do 11-12 lat, od 12 – 13 do 17 – 18 lat.

Szczegółowej charakterystyce tych okresów i analizie dokonujących się w każdym z nich zmian rozwojowych poświęcona jest druga część naszego podręcznika. Wyjaśnienia w proponowanym przez nas podziale wymagają jednak dwie sprawy. 1. Podział ten, jak łatwo zauważyć, zbliżony jest do podziału przyjętego dawniej przez prof. S. Szumana oraz do periodyzacji stosowanej ostatnio w Związku Radzieckim. Z tą jednak różnicą, że połączyliśmy w jednym rozdziale o wieku dorastania- podobnie jak Szuman – średni (podrostkowy) i starszy (młodzieńczy) wiek szkolny. Kierowaliśmy się trudnością dzielenia wielu problemów dorastania na dwa odrębne okresy ze względu na ich wyraźny związek i wzajemne przenikanie się (por. rozdz. X, A, 1). Sprawa jest jednak dyskusyjna. Można przytoczyć wiele argumentów w obronie stanowiska psychologów radzieckich (i podobnego stanowiska wielu psychologów amerykańskich), co ostatnio uczyniła M. Przełączników a, która „średniemu wiekowi szkolnemu” poświęciła osobną książkę4, uzasadniając w niej obszernie celowość odrębnego traktowania tego okresu. W obecnym wydaniu podręcznika nie podjęliśmy takiej zasadniczej przebudowy naszych rozważań nad wiekiem dorastania, co, być może, należałoby uczynić w przyszłości:

Nie uwzględniliśmy w naszym podziale starszego okresu młodości (18 – 24 r. ż.), którym zajmujemy się tylko częściowo przy omawianiu okresu dorastania. Nasuwają się tu bowiem wątpliwości co do granic tego etapu, który przyjmowano dawniej za końcową fazę dorastania, jak również co do zasadności zajmowania się nim w ramach psychologii rozwojowej dzieci i młodzieży. Granice tego etapu nie tylko przesuwają się obecnie wyraźnie w górę poza przyjmowany dawniej wiek 21 czy 24 lat, lecz i zacierają się coraz bardziej z powodu przedłużania się i rozszerzania w nowych warunkach społecznych różnych form nauki i opieki”nad dorosłą młodzieżą. Jednocześnie, wobec podejmowania przez nią nowych odpowiedzialnych zadań zawodowych i społecznych, warunki jej życia i działania różnicują się coraz bardziej, różnicuje się więc i sama młodzież. Trudno w tych warunkach mówić o młodzieży „w ogóle”, a badania i charakterystyki jej poszczególnych warstw i grup oraz rozwiązywanie ważnej sprawy właściwego oddziaływania na nie stają się domeną raczej psychologii wychowawczej i społecznej oraz socjologii, aniżeli psychologii rozwojowej.

Dorobek psychologii rozwojowej w zakresie metodycznym i metodologicznym

Informacje o właściwościach i rozwoju dzieci i młodzieży, z którymi spotykamy się W życiu, różne mają źródła i w różnej bywają nam podawane postaci. Niekiedy przekazują nam je osoby, które wiedzę o dzieciach zdobyły w trakcie swych własnych z nimi doświadczeń w domu, w szkole czy w różnych zakładach, bądź też po prostu przez obserwację życia. Opisy dziecięcej psychiki i zachowania się dzieci spotykamy również w literaturze pięknej. W skład naukowej wiedzy psychologicznej o dzieciach i młodzieży wchodzą jednak tylko te informacje, które zostały uzyskane czy też sprawdzone za pomocą metod psychologicznych stosowanych w badaniach .naukowych..

Z tego punktu widzenia do informacji naukowych nie zaliczamy tego wszystkiego, czego dowiadujemy się np. z literatury pięknej, choćby przedstawiającej w sposób być może pełniejszy i prawdziwszy ludzką psychikę niż. najbardziej naukowe prace. Nie zaliczamy do nich również niczyich osobistych nie spisanych doświadczeń, chociażby prowadziły one do rozwiązań, do których nauka jeszcze nie doszła. Z wymienionych powyżej źródeł wywodzi się natomiast wiele problemów psychologicznych, pytań, przypuszczeń, hipotez, które mogą stać się bodźcem do podjęcia, badań o charakterze naukowym.

Dorobek psychologii rozwojowej w zakresie metodycznym i metodologicznym jest już bardzo znaczny. Ilustruje to chociażby ponad tysiąc- stronićowa praca o metodach badania rozwoju dziecka, wydana pod redakcją P.H. Mussena (1960). Dla prowadzenia badań niezbędne są specjalne studia w zakresie metod i metodologii. W tym rozdziale podamy tylko /ogólne i miejscami fragmentaryczne informacje na tefriat metod stosowanych w naukowych badaniach psychologicznych nad dziećmi. Informacje te mogą stanowić punkt wyjścia do dalszych studiów, do poznawania literatury specjalistycznej.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.