Szukasz psychologa? Baza porad i duża pomoc psychologów psychologicznych. Poradnia, która Ciebie nie zawiedzie.

Twardowski a poglądy Vaihingera

Sam Twardowski spostrzegł związek stworzonej przez siebie teorii pojęć z poglądami Vaihingera, przedstawionymi w dziele Die Philosophie des Ais Ob. Wykładając skrótowo swe poglądy na naturę pojęć w rozprawie O istocie pojęć (1923), stwierdzał wyraźnie pokrewieństwo swojej teorii pojęć z fikcjonalizmem. Nawiązując do rozprawy Wyobrażenia i pojęcia pisał: „istotna treść tej teorii w postaci podanej w książce, a następnie w odczycie, wydaje mi się po dziś dzień słuszna. Co więcej, nie brak jej nowych potwierdzeń, do których można zaliczyć nip. poglądy H. Vaihingera na istotę abstrakcji zawarte w jego wydanym po raz pierwszy dziele Die Philosophie des Ais Ob […] a pozwalające zgodnie z wyłożoną przeze mnie teorią upatrywać w pojęciach – przynajmniej niektórych – pewien rodzaj fikcji w rozumieniu Vaihingera” 8.

Warto pójść śladem tej wskazówki Twardowskiego: powstaje bowiem pytanie – czy tylko pewne rodzaje pojęć należy uważać za fikcje, czy też wszystkie pojęcia ze względu na zawarty w nich sąd przedstawiony posiadają charakter fikcji. Zgodnie z vaihingerow- skim rozumieniem fikcji, sam sąd przedstawiony, stanowiący istotny moment w budowie pojęć, stanowi fikcję.

Fikcje to według Vaihingera zjawiska umysłowe, które charakteryzuje 1) sprzeczność, 2) tymczasowość, 3) świadomość błędności, 4) celowość. Sprzeczność ta może być dwojakiego rodzaju: może oznaczać bądź niezgodność z rzeczywistością, bądź sprzeczność wewnętrzną. Skonstruowanie fikcji wymaga pewnego wysiłku wewnętrznego, polegającego na zestawieniu w jednym pojęciu cech sprzecznych. Cechą charakterystyczną fikcji jest także to, iż jest tymczasowa i w pewnych okresach „wypada z rachunku”. Istotną cechą fikcji jest także świadomość własnej fikcyjności: fikcje tworzone są dla określonych celów, co decyduje o ich tymczasowości. Wartość fikcji zależy od jej przydatności. Ogólnie fikcje zdefiniować można jako zja- wiśka myślowe świadomie oddalające się od rzeczywistości, które po skończonym działaniu odpadają, przyczyniając się do powstania pewnych pożądanych rezultatów. Vaihinger powiada m. in.: „Określeniem tym obejmuję szereg metod, w których odchylenie od rzeczywistości przybiera formę zlekceważenia pewnych elementów rzeczywistości {Vernachlässigung gewisser Elemente des Wirklichen)”9. W najszerszym ujęciu fikcją jest każdy twór myślowy, a nawet, zdaniem Vaihingera, „cały nasz świat wyobrażalny”. Autor ten twierdzi następnie, że w myśleniu od samego początku pojawia się fikcja, jeśli bowiem myślenie chce przedstawić byt, nie może być z nim jednym i tym samym, drogi myślenia nie mogą być drogami bytu, wszelka myśl oddala od rzeczywistości, zatem – wszelka myśl jest fikcją.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.